پشت چراغ‌قرمز انحصار؛ وقتی واردات قفل شد و خودرو به کالای لوکس بدل شد

اگر پنج یا شش سال پیش وارد یک نمایشگاه خودرو در خیابان عباس‌آباد یا بازار خودروی چیتگر می‌شدید، رقابت بر سر آپشن‌ها، مدل‌های سال و خدمات پس از فروش بود. امروز اما در همان نمایشگاه‌ها، خودروهای کارکرده و ازمدافتاده با برچسب‌های قیمتی چند میلیارد تومانی جا خوش کرده‌اند؛ اعدادی که با هیچ منطق اقتصادی در بازارهای جهانی همخوانی ندارد.

به گزارش پارس قلم، ریشه این گره کور به سال ۱۳۹۷ بازمی‌گردد؛ نقطه‌ای که با شوک خروج از برجام و تشدید تنگنای ارزی، درهای واردات خودرو به کشور با یک تصمیم ضربتی قفل شد. هدفی که در ظاهر «مدیریت منابع ارزی و حمایت از تولید داخل» عنوان شد، در عمل به بستری برای شکل‌گیری یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های صنعتی و اقتصادی کشور تبدیل شد.

اولین و ملموس‌ترین اثر این ممنوعیت، حذف عنصر رقابت از زمین بازی بود. خودروسازان داخلی که سال‌ها در سایه تعرفه‌های حمایتی نفس می‌کشیدند، با بسته شدن کامل مرزها خود را در یک بازار کاملاً بی‌رقیب و انحصاری دیدند. نتیجه طبیعی این انحصار، افت شدید انگیزه برای ارتقای کیفیت، تأخیرهای مزمن در تحویل و تحمیل پلتفرم‌های دهه‌های گذشته به مشتریان بود. خریدار ایرانی دیگر چاره‌ای جز پذیرش محصولی با تکنولوژی قدیمی، ایمنی نازل و مصرف سوخت بالا نداشت.

اما اثر مخرب‌تر در دگرگونی ماهیت خودرو اتفاق افتاد. خودرو که در سراسر جهان یک «کالای مصرفی با افت قیمت سالانه» محسوب می‌شود، در ایران به یک «دارایی سرمایه‌ای ضدتورم» تغییر هویت داد. وقتی تقاضای سالانه کشور حدود ۱.۵ میلیون دستگاه بود و تولید داخل توان پاسخگویی کیفی و کمی به آن را نداشت، کسری انباشته بازار باعث هجوم نقدینگی سرگردان شد. صف‌های قرعه‌کشی، دلالی‌های میلیاردی و شکاف عمیق میان قیمت کارخانه و بازار آزاد، همگی میوه‌های همین زمین مسدود بودند.

از سوی دیگر، مدل‌های خارجی که پیش از سال ۹۷ وارد کشور شده بودند، به دارایی‌های نایاب و افسانه‌ای بدل شدند. خودروهایی که در بازارهای منطقه‌ای خودروی اقتصادی یا میان‌رده خانواده‌ها به حساب می‌آیند، در ایران با قیمت‌هایی معادل خانه‌های چندصد متری معامله شدند. هزینه استهلاک، کمبود قطعات یدکی اصل و تعمیرات نجومی نیز بار مضاعفی بر دوش دارندگان این خودروها گذاشت.

تلاش‌های سال‌های اخیر برای بازگشایی محدود یا مشروط واردات، عرضه در بورس کالا یا طرح خودروهای کارکرده نیز به دلیل گیر افتادن در بوروکراسی ارزی، مقاومت گروه‌های ذی‌نفع و ابهام در آیین‌نامه‌ها، نتوانست شوک مثبتی به بدنه بازار وارد کند.

واقعیت بازار خودرو در ایران امروز یک درس کلاسیک اقتصادی است: هیچ صنعتی با دیوارکشی دور مرزها و حذف رقیب به بالندگی نرسیده است. بازار خودرو تا زمانی که از حصار تصمیمات دستوری، کسری عرضه و انحصار ساختاری خارج نشود، همچنان میدانی خواهد بود که در آن مصرف‌کننده، بهای ناکارآمدی ساختار را از جیب، امنیت و آرامش خود پرداخت می‌کند.

پیمان درخشان نسب

نوشته شده توسط: modir modir